भगवद्गीता 11.46

सरल शब्दों में समझें

वक्ता: अर्जुन

किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तं
इच्छामि त्वां द्रष्टुमहं तथैव ।
तेनैव रूपेण चतुर्भुजेन
सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ॥४६॥

kirīṭinaṁ gadinaṁ cakra-hastam
icchāmi tvāṁ draṣṭum ahaṁ tathaiva
tenaiva rūpeṇa catur-bhujena
sahasra-bāho bhava viśva-mūrte

शब्दार्थ

kirīṭinam
मुकुट सहित
gadinam
गदा सहित
cakra-hastam
हाथ में चक्र
icchāmi
मैं चाहता हूँ
tvām
आपको
draṣṭum
देखना
aham
मैं
tathā eva
उसी स्थिति में
tena eva
उसी
rūpeṇa
रूप से
catur-bhujena
चतुर्भुज
sahasra-bāho
हे सहस्रबाहु
bhava
बन जाइए
viśva-mūrte
हे विश्वरूप

अनुवाद

हे विश्व के स्वामी, मैं आपको आपके चतुर्भुज रूप में देखना चाहता हूँ, जिसमें मुकुट-मण्डित मस्तक हो तथा आपके हाथों में गदा, चक्र, शंख और कमल-पुष्प हों। मैं आपको उसी रूप में देखने को लालायित हूँ।

तात्पर्य

इस तात्पर्य में उल्लिखित अन्य शास्त्र: ब्रह्म-संहिताश्रीमद्भागवत

ब्रह्म-संहिता में कहा गया है कि भगवान् नित्य रूप से सैकड़ों-हज़ारों रूपों में स्थित हैं, और प्रमुख रूप वे हैं जैसे राम, नृसिंह, नारायण, इत्यादि। असंख्य रूप हैं। किन्तु अर्जुन जानते थे कि श्रीकृष्ण ही आदि पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान् हैं, जिन्होंने अपना क्षणिक विश्वरूप धारण किया है। वे अब नारायण के रूप को, जो एक आध्यात्मिक रूप है, देखने को कह रहे हैं। यह श्लोक श्रीमद्भागवत के इस कथन को बिना किसी सन्देह के स्थापित करता है कि श्रीकृष्ण ही आदि पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान् हैं और अन्य समस्त स्वरूप उन्हीं से उत्पन्न होते हैं। वे अपने पूर्ण विस्तारों से भिन्न नहीं हैं, और वे अपने असंख्य रूपों में से किसी भी रूप में भगवान् हैं। इन समस्त रूपों में वे एक युवक की भाँति नित्य नवीन हैं। यही पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान् का शाश्वत लक्षण है। जो श्रीकृष्ण को जान लेता है, वह तत्क्षण भौतिक जगत् के समस्त कल्मष से मुक्त हो जाता है।

यह श्लोक क्या सिखाता है

अनुरोध – मनोहर चतुर्भुज रूप दिखाने का।

भगवद्गीता यथारूप — कृष्णकृपामूर्ति श्री श्रीमद् ए.सी. भक्तिवेदान्त स्वामी प्रभुपाद © भक्तिवेदान्त बुक ट्रस्ट इंटरनेशनल।