भगवद्गीता 15.18

सरल शब्दों में समझें

वक्ता: श्रीकृष्ण

यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥१८॥

yasmāt kṣaram atīto 'ham
akṣarād api cottamaḥ
ato 'smi loke vede ca
prathitaḥ puruṣottamaḥ

शब्दार्थ

yasmāt
क्योंकि
kṣaram
पतनशील से
atītaḥ
दिव्य
aham
मैं
akṣarāt
अपतनशील से
api
उससे भी श्रेष्ठ
ca
और
uttamaḥ
सर्वोत्तम
ataḥ
अतः
asmi
मैं हूँ
loke
संसार में
vede
वैदिक साहित्य में
ca
और
prathitaḥ
विख्यात
puruṣottamaḥ
परम पुरुष के रूप में

अनुवाद

क्योंकि मैं दिव्य हूँ, पतनशील तथा अपतनशील दोनों से परे हूँ, और क्योंकि मैं सर्वोत्तम हूँ, इसलिए मैं संसार तथा वेदों दोनों में उस परम पुरुष के रूप में विख्यात हूँ।

तात्पर्य

पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान् श्रीकृष्ण को कोई भी पार नहीं कर सकता—न बद्धजीव, न मुक्त आत्मा। अतः वे समस्त पुरुषों में सर्वोत्तम हैं। यहाँ अब यह स्पष्ट है कि जीव तथा पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान् पृथक्-पृथक् व्यक्ति हैं। भेद यह है कि जीव, चाहे बद्ध अवस्था में हों या मुक्त अवस्था में, पूर्ण पुरुषोत्तम भगवान् की अचिन्त्य शक्तियों को मात्रा में पार नहीं कर सकते।

यह श्लोक क्या सिखाता है

भगवान् कृष्ण – परमेश्वर

भगवद्गीता यथारूप — कृष्णकृपामूर्ति श्री श्रीमद् ए.सी. भक्तिवेदान्त स्वामी प्रभुपाद © भक्तिवेदान्त बुक ट्रस्ट इंटरनेशनल।