भगवद्गीता 1.9

सरल शब्दों में समझें

वक्ता: सञ्जय

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः ।
नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः ॥९॥

anye ca bahavaḥ śūrā
mad-arthe tyakta-jīvitāḥ
nānā-śastra-praharaṇāḥ
sarve yuddha-viśāradāḥ

शब्दार्थ

अन्ये
अन्य अनेक
च
भी
बहवः
बड़ी संख्या में
शूराः
वीर
मद्-अर्थे
मेरे लिए
त्यक्त-जीविताः
प्राण न्योछावर करने को तत्पर
नाना
अनेक
शस्त्र
अस्त्र
प्रहरणाः
से सुसज्जित
सर्वे
वे सब
युद्ध
युद्ध
विशारदाः
सैन्य विज्ञान में निपुण

अनुवाद

अनेक अन्य वीर भी हैं जो मेरे लिए अपने प्राण न्योछावर करने को तत्पर हैं। वे सब विभिन्न प्रकार के अस्त्रों से भली-भाँति सुसज्जित हैं, और सभी सैन्य विज्ञान में अनुभवी हैं।

गीता में परिभाषित

ज्ञान

ज्ञान क्या है?

विनम्रता, निरभिमानता, अहिंसा, सहनशीलता, सरलता, प्रामाणिक आध्यात्मिक गुरु की शरण ग्रहण करना, स्वच्छता, दृढ़ता तथा आत्मसंयम; इन्द्रियतृप्ति के विषयों का त्याग, मिथ्या अहंकार का अभाव, जन्म, मृत्यु, वृद्धावस्था तथा रोग के दोष का अवलोकन; सन्तान, पत्नी, घर आदि के प्रति अनासक्ति, तथा सुखद एवं अप्रिय घटनाओं के बीच समभाव; मेरे प्रति निरन्तर तथा अनन्य भक्ति, एकान्त स्थानों का आश्रय, सामान्य जन-समूह से विरक्ति; आत्म-साक्षात्कार के महत्त्व को स्वीकार करना, तथा परम सत्य की दार्शनिक खोज—इन सबको मैं इस प्रकार ज्ञान घोषित करता हूँ, और जो इनके विपरीत है, वह अज्ञान है।

भगवद्गीता 13.8–12

परिभाषा देखें

तात्पर्य

जहाँ तक अन्यों का प्रश्न है—जैसे जयद्रथ, कृतवर्मा, शल्य आदि—वे सब दुर्योधन के लिए अपने प्राण न्योछावर करने को दृढ़प्रतिज्ञ हैं। दूसरे शब्दों में, यह पहले से ही निश्चित है कि पापी दुर्योधन के पक्ष में सम्मिलित होने के कारण वे सब कुरुक्षेत्र के युद्ध में मारे जाएँगे। दुर्योधन निस्सन्देह अपने मित्रों के उपर्युक्त सम्मिलित बल के कारण अपनी विजय को लेकर आश्वस्त था।

यह श्लोक क्या सिखाता है

दुर्योधन की सेना

श्रील प्रभुपाद के प्रवचन 1

भगवद्गीता यथारूप — कृष्णकृपामूर्ति श्री श्रीमद् ए.सी. भक्तिवेदान्त स्वामी प्रभुपाद © भक्तिवेदान्त बुक ट्रस्ट इंटरनेशनल।