भगवद्गीता 8.26

सरल शब्दों में समझें

वक्ता: श्रीकृष्ण

शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते ।
एकया यात्यनावृत्तिमन्ययावर्तते पुनः ॥२६॥

śukla-kṛṣṇe gatī hy ete
jagataḥ śāśvate mate
ekayā yāty anāvṛttim
anyayāvartate punaḥ

शब्दार्थ

शुक्ल
प्रकाश
कृष्णे
अन्धकार
गती
प्रयाण-मार्ग
हि
निश्चय ही
एते
ये सब
जगतः
भौतिक जगत् का
शाश्वते
वेद
मते
मत में
एकया
एक से
याति
जाता है
अनावृत्तिम्
अवापसी
अन्यया
अन्य से
आवर्तते
लौट आता है
पुनः
पुनः

अनुवाद

वेदों के अनुसार, इस जगत् से प्रयाण के दो मार्ग हैं—एक प्रकाश में और एक अन्धकार में। जब मनुष्य प्रकाश में प्रयाण करता है, तब वह नहीं लौटता; किन्तु जब वह अन्धकार में प्रयाण करता है, तब वह लौट आता है।

तात्पर्य

इस तात्पर्य में उल्लिखित अन्य शास्त्र: छान्दोग्य उपनिषद्

प्रयाण तथा वापसी का यही वर्णन आचार्य बलदेव विद्याभूषण ने छान्दोग्य उपनिषद् से उद्धृत किया है। इस प्रकार, जो सकाम कर्मी तथा दार्शनिक कल्पनावादी हैं, वे अनादि काल से निरन्तर आते तथा जाते रहते हैं। वस्तुतः वे परम मोक्ष को प्राप्त नहीं करते, क्योंकि वे कृष्ण की शरण नहीं लेते।

यह श्लोक क्या सिखाता है

प्रकाश के मार्ग से शरीर छोड़ने वाला योगी या ज्ञानी मुक्ति प्राप्त करता है। अंधकार के मार्ग से शरीर छोड़ने वाला कर्मी इस संसार में लौट आता है।

विषय-संकलनों में 1

पाँच विषय

  • शरीर छोड़ने के शुभ और अशुभ समय (8.23-26)
श्रील प्रभुपाद के प्रवचन 1

भगवद्गीता यथारूप — कृष्णकृपामूर्ति श्री श्रीमद् ए.सी. भक्तिवेदान्त स्वामी प्रभुपाद © भक्तिवेदान्त बुक ट्रस्ट इंटरनेशनल।