भगवद्गीता 2.4

सरल शब्दों में समझें

वक्ता: अर्जुन

अर्जुन उवाच ।
कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।
इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥४॥

arjuna uvāca
kathaṁ bhīṣmam ahaṁ saṅkhye
droṇaṁ ca madhusūdana
iṣubhiḥ pratiyotsyāmi
pūjārhāv ari-sūdana

शब्दार्थ

अर्जुनः उवाच
अर्जुन ने कहा
कथम्
कैसे
भीष्मम्
भीष्म पर
अहम्
मैं
सङ्ख्ये
युद्ध में
द्रोणम्
द्रोण पर
च
भी, मधुसूदन—हे मधु के संहारक
इषुभिः
बाणों से
प्रतियोत्स्यामि
प्रत्याक्रमण करूँगा
पूजा-अर्हौ
जो पूजनीय हैं
अरिसूदन
हे शत्रुओं के संहारक

अनुवाद

अर्जुन ने कहा : हे मधु के संहारक [श्रीकृष्ण], मैं युद्ध में भीष्म तथा द्रोण जैसे पुरुषों पर, जो मेरे पूजनीय हैं, बाणों से किस प्रकार प्रत्याक्रमण कर सकता हूँ?

तात्पर्य

पितामह भीष्म तथा आचार्य द्रोण जैसे आदरणीय गुरुजन सदैव पूजनीय हैं। यदि वे आक्रमण भी करें, तब भी उन पर प्रत्याक्रमण नहीं करना चाहिए। यह सामान्य शिष्टाचार है कि गुरुजनों को वाक्-युद्ध तक नहीं देना चाहिए। यदि वे कभी आचरण में कठोर भी हों, तब भी उनके साथ कठोरता का व्यवहार नहीं करना चाहिए। तो फिर अर्जुन के लिए उन पर प्रत्याक्रमण करना कैसे सम्भव है? क्या श्रीकृष्ण कभी अपने पितामह उग्रसेन अथवा अपने गुरु सान्दीपनि मुनि पर आक्रमण करते? ये अर्जुन द्वारा श्रीकृष्ण के समक्ष रखे गए कुछ तर्क थे।

यह श्लोक क्या सिखाता है

अर्जुन के अन्य संशय तथा भ्रम

जीवन में गीता
भ्रम और संशय
श्रील प्रभुपाद के प्रवचन 5

भगवद्गीता यथारूप — कृष्णकृपामूर्ति श्री श्रीमद् ए.सी. भक्तिवेदान्त स्वामी प्रभुपाद © भक्तिवेदान्त बुक ट्रस्ट इंटरनेशनल।